VirtualniGrad.com
 






VG Panorama



© Copyright virtualnigrad.com™

- Za gledanje ovih slika treba vam Java Virtual Machine koji, u slučaju da nemate,
možete skinuti sa ove adrese.

Matica srpska
www.maticasrpska.org.yu

Matica srpska je književno, naučno i kulturno društvo osnovano u Pešti 1826 godine. Osnivači Matice srpske su Jovan Hadžić (Miloš Svetić), književnik i pravnik, te šestorica peštanskih trgovaca: Josif Milovuk, Gavrilo Bozitovac, Georgije Stanković Petar Rajić, Jovan Demetrović i Andrija Rozmirović.
Povod osnivanju Matice srpske bila je želja da se delatnošću jedne kulturne ustanove očuva časopis Serbska letopis koji je 1824. pokrenuo novosadski profesor Georgije Magarašević. Urednik Magarašević i izdavač Konstantin Kaulicija veoma brzo po izlaženju prvog broja suočili su se sa mnogobrojnim teškoćama u radu, pa je upućen apel srpskom građanstvu da se spreči prestanak izlaženja časopisa. Odziv je bio je vrlo lep, a pomenuta grupa peštanskih gradjana odlučila je da osnuje jedno društvo sa osnovnim ciljem

"rasprostranenija književstva i prosveštenija naroda Srbskog".

To društvo, nazvano Matica srpska preuzelo je brigu o časopisu "Serbskoj letopisi" (kasnije dobio ime "Letopis Matice srpske") koji redovno izlazi sve do dana današnjeg, uz retke prekide uglavnom tokom velikih istorijskih neprilika (1848-1849, 1914-1921, 1941-1945).
Osnivači Matice srpske su to postali polaganjem osnivačkog, novčanog uloga. Vrlo brzo su se na isti način pridružili mnogi predstavnici građanskog staleža, ali i sveštenstva, plemstva, oficira i seljaštva. Svi su oni shvatili da je za razvoj nacionalne kulture neophodna ustanova koja može da funkcioniše samo uz odgovarajuće materijalno obezbeđenje.

Matica srpska se 1864 godine preselila u Novi Sad, a od 1918. godine njen se rad odvija u državnom okviru u kome nije ugrožavana njena osnovna delatnost. Njen najsnažniji razvitak zbio se od pedesetih godina 20tog veka kada je Matica srpska postala izuzetno snažno književno, naučno i kulturno društvo.
Početak XX veka Matica srpska dočekuje redovnim izlaženjem "Letopisa Matice srpske", devet naučnih časopisa
(Zbornik Matice srpske za književnost i jezik,
Zbornik Matice srpske za filologiju i lingvistiku,
Zbornik Matice srpske za istoriju,
Zbornik Matice srpske za klasicne studije,
Zbornik Matice srpske za slavistiku,
Zbornik Matice srpske za društvene nauke,
Zbornik Matice srpske za prirodne nauke,
Zbornik Matice srpske za likovne umetnosti i
Zbornik Matice srpske za scenske umetnosti i muziku
).
i mnoštvo naučnih monografija, zbornika radova, bibliografskih priručnika i sl.

Matica srpska se naročito posvetila poslovima u oblasti proučavanja jezika:
ona je naime, organizator poslova na izradi srpskog pravopisa, rečnika, leksikografskih i leksikoloških projekata. Izuzetno su značajni leksikografski i enciklopedijski poslovi koje Matica srpska organizuje (Leksikon pisaca Jugoslavije, Srpski biografski rečnik itd.).

Osnovni zadatak Matice srpske je sveukupna briga o srpskoj književnosti, jeziku, nauci i Kulturi.
Matica srpska ima blizu 3,000 članova. Poslovi se obavljaju u okviru odeljenja:
za književnost i jezik,
za društvene nauke,
za prirodne nauke,
za likovne umentnosti,
za scenske umetnosti i muziku,
za leksikografiju i bibliografijski rad, te Rukopisno odeljenje
.

U okviru Matice srpske kao relativno samostalne ustanove još od pedesetih godina ovoga veka izdvojili su se:
Biblioteka Matice srpske
Galerija Matice srpske kao i
izdavačko preduzeće Matice srpske
.

Jos ranije, preuzevši Maticin muzeološki fond sasvim se osamostalio Vojvodjanski muzej. Uloga dobrotvora u razvoju Matice srpske bila je izuzetno velika. Značajni dobrotvori su, primera radi bili: Sava Tekelija, Jovan Nako, Đorđe Radak, Marija i Jovan Trandafil, Miloš i Marija Dimitrijević, Mihajlo Pupin, Bogdan Dunđerski i drugi.
Vremenom je Matica srpska postala vlasnik mnogih pokretnih i nepokretnih dobara, ali su u socijalističkoj Jugoslaviji sva ta dobra nacionalizovana, a država je preuzela brigu o finansiranju ustanove.

Zakonom o Matici srpskoj donesenom 1992. godine Matica srpska je definisana kao "jedinstveno i samostalno književno naučno i kulturno društvo, kojim upravljaju njeni članovi", a imenovan je čitav niz poslova od opšteg interesa. Osnovni organi upravljanja u Matici srpskoj su : Skupština, Upravni odbor, Izvršni odbor, Nadzorni odbor i Predsednik, potpredsednici i sekretar. Izbor ovih organa je u nadležnosti Skupštine.

Kao ustanova koja brine o izdavanju kapitalnih delova iz književnosti, nauke, kulture i umetnosti, o redovnom izlaženju Letopisa Matice srpske i naučnih zbornika, o zaštiti arhivske i rukopisne građe i organizaciji naučnoistraživackog rada, Matica srpska je izrazito neprofitabilna ustanova.

Mr Dragan Stanić (Ivan Negrišorac)

D