ISTORIJA PETROVARADINSKE STENE

Na Petrovaradinskoj steni nalazilo se ljudsko naselje jos u mladjem kamenom dobu, oko 4500. godine pre nove ere. Sto godina pre Hrista podrucje Petrovaradina naseljavaju Kelti, koje dva veka kasnije smenjuju Rimljani. U sastavu velikog Rimskog carstva nalazila se samo teritorija desne obale Dunava, dok su prostranstva sa leve strane Dunava naseljavala varvarska plemena sarmatskih Jaziga. Ubrzo Jazigi postaju veoma mocni i sve cesce organizuju pljackaske pohode po Rimskim podunavskim provincijama. Da bi zastitili svoju granicu, Rimljani su duz desne obale Dunava izgradili niz utvrdjenja, povezanih u odbrambeni sistem, a jedno od njih bio je i Kuzum (Cusum), izgradjen na mestu danasnje Petrovaradinske tvrdjave. Ostaci rimskog Kuzuma danas su prekriveni zidovima Tvrdjave, ali je u okolini sacuvano dovoljno istorijskih spomenika iz tog vremena.

Na teritoriju Panonske nizije Huni dolaze 375. godine, pokoravajuci sve narode koji su se tu nalazili. Ucvrstivsi se na ovim prostorima, oni osnivaju Sirmijum 441. godine, medjutim smrcu njihovog vodje, cuvenog Atile, drzava se raspada 454. godine. Posle njih tu dolaze Goti i Gepidi, da bi njih smenili Avari i Bugari, dok se juzno od Save i Dunava razvijala Vizantija. Ugri dolaze u Karpatsku dolinu 896. godine pod vodjstvom Arpada, koji ih je ujedinio u plemenski savez, i tu osnivaju svoju drzavu. U sastav Ugarske kraljevine Srem ulazi 1181. godine.

Godina 1235. je glavna prekretnica u istoriji Petrovaradina. Te godine je kralj Bela IV tu naselio monahe-cistercite iz Francuske, koji su na tom mestu podigli opatiju Belakut (Belin studenac). Nesto kasnije Bela IV im je poklonio neke posede u Sremu i Backoj, i Peturvarad (Petrovaradin) sa kraljevskom palatom i okolinom. Vramenom Petrovaradin postaje sve znacajnije naselje zbog skele preko Dunava i vasara, a u pisanim izvorima je u to vreme bio poznat kao Vasaros Varad.

Posle tatarske provale, kada su izgradjeni mnogi utvrdjeni gradovi Ugarske, nikla je i Petrovaradinska tvrdjava-utvrdjeni zamak. Podstrek za njenu izgradnju je bilo pismo tadasnjeg pape Inocentija IV iz 1247. godine, kojim on poziva ovdasnje nadbiskupe da zastite zemlju od novih provala Tatara. Jos veci znacaj Tvrdjava dobija povecavanjem opasnosti od Turaka Osmanlija, medjutim 27. jula 1526. godine Turci su uspeli da je zauzmu. Od polovine XVI veka Varadin dobija status kasabe, zbog cega je morao imati odgovarajuce ustanove i objekte islamske uprave.

Tokom "Velikog Beckog rata", koji je trajao od 1683. do 1699. godine, Petrovaradin je dva puta prelazio iz ruke u ruku. Prvi put Austrijanci su ga osvojili 1687. a definitivno 1691. godine, te je time posle 161 godine pod turskom upravom Petrovaradin ponovo pripao Austrijskoj monarhiji. Turci su ponovo dosli do Petrovaradinske tvrdjave 11. septembra 1694. godine, ali nisu uspeli da je zauzmu. Vec 1716. godine, posle veoma kratkog mira, izbio je novi ratni sukob izmedu Austrije i Turske, te je Tvrdjava ponovo dobila na znacaju. U noci, izmedju 3. i 4. avgusta, glavnina turske vojske stigla je nadomak Petrovaradina, zauzela brda izmedu Karlovaca i Tvrdjave i pocela da kopa rovove. Da bi izbegao opkoljavanje Tvrdjave, Eugen Savojski, koji je preuzeo komandu nad austrijskom vojskom, odlucio je da napadne Turke vec na tom mestu. Glavna bitka se odigrala ujutro 5. avgusta, i Austrijanci su posle teske borbe uspeli da nateraju neprijatelja u bekstvo. Ova znacajna bitka nazvana je "Varadinski rat". Petrovaradin je proglasen komunitetom 1748., a svoj grb je dobio 1751. godine. Tvrdjava ponovo dobija na znacaju tokom poslednjeg austro-turskog rata 1788/91. godine

Petrovaradinska tvrdjava je gradjena od 1692. do 1780. godine. Njen idejni tvorac je markiz Sebastijan Voban (1633-1707), francuski vojskovodja, arhitekta i pisac iz doba Luja XIV. Po njegovom je sistemu, kad se artiljerija afirmisala, gradjen citav niz tvrdjava pod zemljom, pa i ova, koja je vremenom stekla ime "Gibraltar na Dunavu. On je nikada nije video. A nastajala je u vreme austrijskih vladara Leopolda I, Josifa I, Karla VI, Marije Terezije, i Josifa II. Prvi njen plan uradio je inzenjerijski pukovnik Kajzersfeld, onaj drugi - geograf Marsili, koji ce 1699. godine biti komesar cara Leopolda pri odredjivanju granica prema Turskoj. Pocetne radove izvodi vojni graditelj Vamberg, zatim Gisenbir, a docnije Doksat, Manet i Sreder, sve autoriteti vojne arhitekture Austrijske imperije. Gradnju su nadzirali prestolonaslednik Josif, princ Savojski, grof Karafa i feldmarsal Kaprara. Stalna posada potice iz 1702. godine, a sacinjavale su je cete madjarskih husara i odred srpskih "hajduka".

Na latinskom jeziku "petra" znaci stena, "var" je, madjarski, grad, dok bi, po turski, "din" bilo - vera.

GRB PETROVARADINA - THE SEAL OF THE SETTLEMENT OF PETROVARADIN

Petrovaradin je kao SLOBODNA STRELJACKA KOMPANIJA dobio grb odlukom beckog Ratnog veca 6. oktobra 1751. godine.

Podeljen je u cetiri polja. U prvom i cetvrtom je raskriljen, crni carski, dvoglavi orao. U drugom je sveti Petar, zastitnik Tvrdjave i celog garnizona, koji u desnoj, uzdignutoj ruci drzi dva kljuca. Trece polje predstavlja nebo sa pet zlatnih ptica, simbolima mira. U sredini grba se nalazi mali stit: u njemu je savijena ruka u oklopu, sa sabljom "krivosijom" u zamahu.

Spajanjem tih reci dobija se ime Petrovaradin, sto u bukvalnom tumacenju naseg naroda dodje - da je to "grad na steni cvrst kao vera".
Odigravsi svoju ulogu u proslosti, danas je to kulturnoistorijski spomenik, svojevrsna turisticka trasa u Jugoslaviji od 1951. godine.

ZASTITNICI TVRDJAVE - SAINTS, GUARDIANS AND DEFENDERS

Srem stiti sveti Dimitrije, a Tvrdjavu sveti Sebastijan i sveti Fabijan (koji kao nepokretni sveci padaju 20. januara). Patron vojnog garnizona je sveti Petar, ciji se lik nalazi u grbu Petrovaradina, a sva uniformisana lica su pod okriljem svete Katarine, najlepse i najprosvecenije hriscanske svetice.

Artiljerija, kao najvazniji rod vojske na Tvrdjavi, bila je pod zastitom svete Barbare, dok je Podgradje cuvao ceski svetac Jan Nepomuk. (1330-1389)., ciji su kipovi nekad postavljani u dvoristima (kao domaca svetilista). Jedan (koji se do 1735. godine nalazio na obali Dunava) posle Drugog svetskog rata je prenet u portu crkve Svetog kriza, na danasnjem trgu Vladike Nikolaja, pored koga su bili sahranjeni nepoznati ruski borci.

JEDAN NEIMAR TVRDJAVE - ONE OF THEBUILDERS

Za gradnju Tvrdjave, u pocetku radova, veoma je zasluzan italijanski grof Alojzije Ferdinando Luidji Marsili (1659-1730), rodom iz Bolonje, inzenjerijski pukovnik austrijske vojske i vrlo obrazovana licnost. Bio je geograf, istoricar, arheolog, kartograf, politicar, gradjevinac, memoarista, putopisac i vojnik koji se hrabro borio protiv Turaka.

NAJPOZNATIJI VOJNIK SA TVRDJAVE - THE BEST KNOWN SOLDIER FROM THE FORTRESS

Najeminentnije vojno lice sa Tvrdjave (pored Eugena Savojskog), neosporno je bio Srbin Svetozar Borojevic (1856-1922), rodom iz Like. On je ovde 1904. godine (kao austro- ugarski general) komandovao 14. pesadijskom brigadom i bio na glasu kao savestan i strog staresina.

Bio je predavac, general u stabu i celnik pesadijskih jedinica u miru. Za vreme Prvog svetsko rata je, kao feldmasal-lajtant, komandovao armijskim formacijama na Karpatima i u Italiji. Visoki cin feldmarsal-lajtnanta sa baronatom dobio je pre sukoba velikih sila, kada je na zajednickim vojnim manevrima Austrougarske i Nemacke pobedio cara Vilhelma II (prestolonaslednik Franc Ferdinand je zbog losih odnosa sa nemackim kajzerom komandu prepustio Borojevicu).

On je jedini od jugoslovena stekao taj vojni cin. Dobio je i plaketu za ratne zasluge (sa svojim likom), koju je 1916. godine izradio becki umetnik G. Herman